Türkiye Kaplumbağa ve Tosbağaları

[Hemitheconyx]

Türkiye'de 2'si kara , 4'ü tuzlu su ve 7'si tatlı su kaplumbağası olmak üzere 13 kaplumbağa/tosbağa türü yaşamaktadır . Bunların 2'si istilacı tür olarak (Çin yumuşak kabuklu kaplumbağası , kırmızı yanaklı kaplumbağa) , 2'si yumurtlamak için (iri başlı deniz kaplumbağası , yeşil deniz kaplumbağası) , 2'si ziyaretçi olarak (deri sırtlı deniz kaplumbağası , şahin gagalı deniz kaplumbağası) ve geriye kalanlar ise yerli tür olarak Türkiye'de bulunmaktadır .

*Bu rehberde deniz kaplumbağaları ve istilacı türler hakkında bilgi vermeyeceğim . Bu canlılar için belki daha sonra bir rehber hazırlayabilirim .
*Kaplumbağa ve tosbağa ayrımını açıklamam gerektiğini düşündüğüm için açıklamayı şu şekilde yapacağım : Suda yaşayan türlere kaplumbağa , karada yaşayan türlere ise tosbağa denir . İngilizcede bu ayrım turtle (kaplumbağa) ve tortoise (tosbağa) şeklinde yapılır .
*Son olarak da liste bitmeden konuya cevap yazmazsanız çok mutlu olurum . Rehber aşırı düzensiz gözükmesin diye aileleri (family) mesajlar halinde ayıracağım . Kaynakçayı da en son ki mesajda listeleyeceğim .

Testudinidae (tosbağalar)​

Mahmuzlu tosbağa/Greek tortoise/Testudo graeca​

(Görsel a-solda) (Görsel b-sağda)
©️ Murat Kurtel - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)

Testudo graeca , Doğu Karadeniz Bölgesi'nin bir kısmı dışında bütün Türkiye'de yayılım gösterir . Adlarını da almalarını sağlayan en belirgin özellikleri , her iki uyluğunda da bulunan belirgin mahmuzlardır (Görsel b) . Karın kabuğunda koyu merkezi bir leke bulunur . Karın kabuğu dişilerde düz , erkeklerde ise çöküktür. Herbivore yani otçul canlılardır .

Trakya tosbağası/Hermann's tortoise/Testudo hermanni ​

(Görsel c)
©️Koray Öğreten - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)

(Görsel d-solda) (Görsel e-sağda)
Testudo hermanni , Testudo graeca'ya oldukça benzerdir fakat bu iki türü birbirinden ayıran bazı farklar elbette ki vardır . Bu farklardan en belirginleri kuyruk ucundaki tırnaksı yapı (Görsel d) , Testudo graeca'da bulunan fakat Testudo hermanni'de bulunmayan uyluk mahmuzları , alt kabuktaki iki koyu bant/şerit deseni (Görsel e) ve kuyruk üstündeki kabuk plakasının ortadan ikiye bir çizgi ile ayrılmış olmasıdır , fakat bu kuyruk üstü plaka çizgisi her bireyde olmayabildiği için kesin bir ayırtıcı özellik değildir .

 

[Hemitheconyx]

Trionychidae (yumuşak kabuklu kaplumbağalar)​

Fırat kaplumbağası/Euphrates softshell turtle/Rafetus euphraticus​

(Görsel f)
©️Kseniia Marianna Prondzynska - bazı hakları saklıdır (CC BY 4.0)
Kabuk , yumuşak bir deri ile örtülüdür . Baş ucunda ufak bir hortum bulunur ve canlının burun delikleri de bu hortumdadır . Parmak aralarında yüzme zarları bulunur ve bu zarlar palet gibi işlev görerek canlının suda hareket kabiliyetini arttırır . Yetişkin bireylerde kabuğun üst kısmı koyu yeşil veya kahverengi , alt kısmı ise beyazımsı renktedir . Genç bireylerin kabuk rengi yetişkinlere göre daha açıkdır ve siyah veya beyaz lekeler bulunur . Omnivore yani hepçil canlılardır . Sucul canlılar ve bitkiler diyetini oluşturur . Türkiye'de Fırat ve Dicle nehirleri ve onların kollarında yayılım gösterirler . Barajlar gibi insan etkileri dolayısı ile ne yazık ki koruma altında olan bir türdür .

Nil kaplumbağası/African softshell turtle/Trionyx triunguis​

(Görsel g)
©️Philip Schaffer - bazı hakları saklıdır (CC BY 4.0)
Kabuklarının üst kısmı yeşilimsi kahverengi renkte olup üzerinde küçük ve sık sarı lekeler bulunur . Gençlerde bu desenler daha belirgindir . Karın tarafı kirli beyaz renkte olup bazen grimsi veya siyahımsı dağınık lekeler bulunabilir . Türkiye'de Akdeniz'e dökülen nehir ve tüm Akdeniz sahil şeridinde yayılım gösterirler .

 

[Hemitheconyx]

Geoemydidae​

Çizgili kaplumbağa/Caspian turtle/Mauremys caspica​

©️İzan - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)
Sırt kabukları basıktır ve genç bireylerde sırt kabuğunu oluşturan plaklar karinalı , yaşlılarda ise zamanla kaybolur . Sırt kabuğunun üstü gri , alt kabukta koyu veya siyah lekeler bulunur . Kafa , boyun , ayaklar ve kuyruk siyahımsı gri renkte olup sarımsı çizgilidir . Türkiye'de Orta , Doğu , Güney ve Güneydoğu Anadolu'da yayılım gösterir . Carnivore yani etçillerdir . kaplumbağa , balık gibi su canlıları diyetini oluşturur .

Balkan çizgili kaplumbağası/Western caspian turtle/Mauremys rivulata​

©️Biray Pınar - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)
Sırt kabuğun rengi açık yada koyu zeytin yeşilinden kahverenginin tonlarına kadar değişir . Alt kabuk koyu kahverengi yada siyah renkli olabilir . Gençlerde koyu renklenme daha belirgindir . Alt kabuk plaklarının dış kısımlarında beyaz lekelenmeler bulunur . Kafa , boyun ve ayaklar siyah renkli olmakla beraber kafa ve ayaklarda sarımsı çizgiler bulunur . Türkiye'de Trakya Bölgesi , Batı ve Güneydoğu Anadolu'da yayılım gösterir .

Emydidae​

​

Benekli kaplumbağa/European pond turtle/Emys orbicularis​

​

©️ Ömer selim - bazı hakları saklıdır (CC BY-SA 4.0)
Üst kabuk siyahımsı veya kahverengimsi olup üzerinde sarımsı nokta ve küçük çizgiler bulunabilir . Alt kabuğun rengi siyahtan sarımsıya kadar değişebilir . Bacaklarda , kuyrukta ve boyunda küçük sarı benekler bulunmaktadır . Carnivore yani etçildir . Suda yaşayan canlılar diyetini oluşturur . Türkiye'de Trakya Bölgesi ve Anadolu'nun büyük bir kısmında yayılım gösterirler . Maalesef ki küresel olarak habitatları tahrip edildiği için korunma altında olan bir türdür .

 

[Hemitheconyx]

Görsel Kaynakça :​

NOT : Maalesef ki ufak bir dikkat eksikliği nedeni ile son 3 görselleri numaralandırmayı unutmuşum onları sırası ile h , i ve j olarak numaralandırdım bilginize .

Görsel a : https://www.inaturalist.org/observations/348216670
Görsel b : Richard Mayer, CC BY-SA 3.0 <http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/>, via Wikimedia Commons
Görsel c : https://www.inaturalist.org/observations/228093709
Görsel d : Bizarria, CC BY-SA 3.0 <http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/>, via Wikimedia Commons
Görsel e : Donkey shot, CC BY-SA 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0>, via Wikimedia Commons
Görsel f : https://www.inaturalist.org/observations/82070729
Görsel g : https://www.inaturalist.org/observations/308527723
Görsel h : https://www.inaturalist.org/observations/340948218
Görsel i : https://www.inaturalist.org/observations/347778540
Görsel j : https://www.inaturalist.org/observations/349469106

Genel Kaynakça :​

Inaturalist
Wikimedia Commons
Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri / İbrahim BARAN

Özel Teşekkürler :​

@0959kedi ve @Ares ​

 

[Vlademir]

Elinize sağlık çok güzel bilgilendirici bir yazı olmuş teşekkür ederiz. 🤍

 

[Hemitheconyx]

Elinize sağlık çok güzel bilgilendirici bir yazı olmuş teşekkür ederiz. 🤍

Rica ederim <3

 

[AhmetEnes]

Elinize sağlık çok iyi olmuş fakat çizgili kaplumbağaya etçil demişsiniz ama hepçiller diye biliyorum.