Türkiye Kaplumbağa ve Tosbağaları

[Hemitheconyx]

Türkiye'de 2'si kara , 4'ü tuzlu su ve 7'si tatlı su kaplumbağası olmak üzere 13 kaplumbağa/tosbağa türü yaşamaktadır . Bunların 2'si istilacı tür olarak (Çin yumuşak kabuklu kaplumbağası , kırmızı yanaklı kaplumbağa) , 2'si yumurtlamak için (iri başlı deniz kaplumbağası , yeşil deniz kaplumbağası) , 2'si ziyaretçi olarak (deri sırtlı deniz kaplumbağası , şahin gagalı deniz kaplumbağası) ve geriye kalanlar ise yerli tür olarak Türkiye'de bulunmaktadır .

*Bu rehberde deniz kaplumbağaları ve istilacı türler hakkında bilgi vermeyeceğim . Bu canlılar için belki daha sonra bir rehber hazırlayabilirim .
*Kaplumbağa ve tosbağa ayrımını açıklamam gerektiğini düşündüğüm için açıklamayı şu şekilde yapacağım : Suda yaşayan türlere kaplumbağa , karada yaşayan türlere ise tosbağa denir . İngilizcede bu ayrım turtle (kaplumbağa) ve tortoise (tosbağa) şeklinde yapılır .
*Son olarak da liste bitmeden konuya cevap yazmazsanız çok mutlu olurum . Rehber aşırı düzensiz gözükmesin diye aileleri (family) mesajlar halinde ayıracağım . Kaynakçayı da en son ki mesajda listeleyeceğim .

Testudinidae (tosbağalar)​

Mahmuzlu tosbağa/Greek tortoise/Testudo graeca​

(Görsel a-solda) (Görsel b-sağda)
©️ Murat Kurtel - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)

Testudo graeca , Doğu Karadeniz Bölgesi'nin bir kısmı dışında bütün Türkiye'de yayılım gösterir . Adlarını da almalarını sağlayan en belirgin özellikleri , her iki uyluğunda da bulunan belirgin mahmuzlardır (Görsel b) . Karın kabuğunda koyu merkezi bir leke bulunur . Karın kabuğu dişilerde düz , erkeklerde ise çöküktür. Herbivore yani otçul canlılardır .

Trakya tosbağası/Hermann's tortoise/Testudo hermanni ​

(Görsel c)
©️Koray Öğreten - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)

(Görsel d-solda) (Görsel e-sağda)
Testudo hermanni , Testudo graeca'ya oldukça benzerdir fakat bu iki türü birbirinden ayıran bazı farklar elbette ki vardır . Bu farklardan en belirginleri kuyruk ucundaki tırnaksı yapı (Görsel d) , Testudo graeca'da bulunan fakat Testudo hermanni'de bulunmayan uyluk mahmuzları , alt kabuktaki iki koyu bant/şerit deseni (Görsel e) ve kuyruk üstündeki kabuk plakasının ortadan ikiye bir çizgi ile ayrılmış olmasıdır , fakat bu kuyruk üstü plaka çizgisi her bireyde olmayabildiği için kesin bir ayırtıcı özellik değildir .

 

[Hemitheconyx]

Trionychidae (yumuşak kabuklu kaplumbağalar)​

Fırat kaplumbağası/Euphrates softshell turtle/Rafetus euphraticus​

(Görsel f)
©️Kseniia Marianna Prondzynska - bazı hakları saklıdır (CC BY 4.0)
Kabuk , yumuşak bir deri ile örtülüdür . Baş ucunda ufak bir hortum bulunur ve canlının burun delikleri de bu hortumdadır . Parmak aralarında yüzme zarları bulunur ve bu zarlar palet gibi işlev görerek canlının suda hareket kabiliyetini arttırır . Yetişkin bireylerde kabuğun üst kısmı koyu yeşil veya kahverengi , alt kısmı ise beyazımsı renktedir . Genç bireylerin kabuk rengi yetişkinlere göre daha açıkdır ve siyah veya beyaz lekeler bulunur . Omnivore yani hepçil canlılardır . Sucul canlılar ve bitkiler diyetini oluşturur . Türkiye'de Fırat ve Dicle nehirleri ve onların kollarında yayılım gösterirler . Barajlar gibi insan etkileri dolayısı ile ne yazık ki koruma altında olan bir türdür .

Nil kaplumbağası/African softshell turtle/Trionyx triunguis​

(Görsel g)
©️Philip Schaffer - bazı hakları saklıdır (CC BY 4.0)
Kabuklarının üst kısmı yeşilimsi kahverengi renkte olup üzerinde küçük ve sık sarı lekeler bulunur . Gençlerde bu desenler daha belirgindir . Karın tarafı kirli beyaz renkte olup bazen grimsi veya siyahımsı dağınık lekeler bulunabilir . Türkiye'de Akdeniz'e dökülen nehir ve tüm Akdeniz sahil şeridinde yayılım gösterirler .

 

[Hemitheconyx]

Geoemydidae​

Çizgili kaplumbağa/Caspian turtle/Mauremys caspica​

©️İzan - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)
Sırt kabukları basıktır ve genç bireylerde sırt kabuğunu oluşturan plaklar karinalı , yaşlılarda ise zamanla kaybolur . Sırt kabuğunun üstü gri , alt kabukta koyu veya siyah lekeler bulunur . Kafa , boyun , ayaklar ve kuyruk siyahımsı gri renkte olup sarımsı çizgilidir . Türkiye'de Orta , Doğu , Güney ve Güneydoğu Anadolu'da yayılım gösterir . Carnivore yani etçillerdir . kaplumbağa , balık gibi su canlıları diyetini oluşturur .

Balkan çizgili kaplumbağası/Western caspian turtle/Mauremys rivulata​

©️Biray Pınar - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)
Sırt kabuğun rengi açık yada koyu zeytin yeşilinden kahverenginin tonlarına kadar değişir . Alt kabuk koyu kahverengi yada siyah renkli olabilir . Gençlerde koyu renklenme daha belirgindir . Alt kabuk plaklarının dış kısımlarında beyaz lekelenmeler bulunur . Kafa , boyun ve ayaklar siyah renkli olmakla beraber kafa ve ayaklarda sarımsı çizgiler bulunur . Türkiye'de Trakya Bölgesi , Batı ve Güneydoğu Anadolu'da yayılım gösterir .

Emydidae​

​

Benekli kaplumbağa/European pond turtle/Emys orbicularis​

​

©️ Ömer selim - bazı hakları saklıdır (CC BY-SA 4.0)
Üst kabuk siyahımsı veya kahverengimsi olup üzerinde sarımsı nokta ve küçük çizgiler bulunabilir . Alt kabuğun rengi siyahtan sarımsıya kadar değişebilir . Bacaklarda , kuyrukta ve boyunda küçük sarı benekler bulunmaktadır . Carnivore yani etçildir . Suda yaşayan canlılar diyetini oluşturur . Türkiye'de Trakya Bölgesi ve Anadolu'nun büyük bir kısmında yayılım gösterirler . Maalesef ki küresel olarak habitatları tahrip edildiği için korunma altında olan bir türdür .

 

[Hemitheconyx]

Görsel Kaynakça :​

NOT : Maalesef ki ufak bir dikkat eksikliği nedeni ile son 3 görselleri numaralandırmayı unutmuşum onları sırası ile h , i ve j olarak numaralandırdım bilginize .

Görsel a : https://www.inaturalist.org/observations/348216670
Görsel b : Richard Mayer, CC BY-SA 3.0 <http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/>, via Wikimedia Commons
Görsel c : https://www.inaturalist.org/observations/228093709
Görsel d : Bizarria, CC BY-SA 3.0 <http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/>, via Wikimedia Commons
Görsel e : Donkey shot, CC BY-SA 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0>, via Wikimedia Commons
Görsel f : https://www.inaturalist.org/observations/82070729
Görsel g : https://www.inaturalist.org/observations/308527723
Görsel h : https://www.inaturalist.org/observations/340948218
Görsel i : https://www.inaturalist.org/observations/347778540
Görsel j : https://www.inaturalist.org/observations/349469106

Genel Kaynakça :​

Inaturalist
Wikimedia Commons
Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri / İbrahim BARAN

Özel Teşekkürler :​

@0959kedi ve @Ares ​

 

[Vlademir]

Elinize sağlık çok güzel bilgilendirici bir yazı olmuş teşekkür ederiz. 🤍

 

[Hemitheconyx]

Elinize sağlık çok güzel bilgilendirici bir yazı olmuş teşekkür ederiz. 🤍

Rica ederim <3

 

[AhmetEnes]

Elinize sağlık çok iyi olmuş fakat çizgili kaplumbağaya etçil demişsiniz ama hepçiller diye biliyorum.

 

[Hemitheconyx]

Elinize sağlık çok iyi olmuş fakat çizgili kaplumbağaya etçil demişsiniz ama hepçiller diye biliyorum.

Kullanmış olduğum kaynak İbrahim Baran'ın Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri kitabı ve bu kitapta diyet olarak sucul canlılar ifadesi kullanılmış . Herhangi bir bitki vb. besinden bahsetmediği için carnivore dedim .

Geoemydidae​

Çizgili kaplumbağa/Caspian turtle/Mauremys caspica​

©️İzan - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)
Sırt kabukları basıktır ve genç bireylerde sırt kabuğunu oluşturan plaklar karinalı , yaşlılarda ise zamanla kaybolur . Sırt kabuğunun üstü gri , alt kabukta koyu veya siyah lekeler bulunur . Kafa , boyun , ayaklar ve kuyruk siyahımsı gri renkte olup sarımsı çizgilidir . Türkiye'de Orta , Doğu , Güney ve Güneydoğu Anadolu'da yayılım gösterir . Carnivore yani etçillerdir . kaplumbağa , balık gibi su canlıları diyetini oluşturur .

Balkan çizgili kaplumbağası/Western caspian turtle/Mauremys rivulata​

©️Biray Pınar - bazı hakları saklıdır (CC BY-NC 4.0)
Sırt kabuğun rengi açık yada koyu zeytin yeşilinden kahverenginin tonlarına kadar değişir . Alt kabuk koyu kahverengi yada siyah renkli olabilir . Gençlerde koyu renklenme daha belirgindir . Alt kabuk plaklarının dış kısımlarında beyaz lekelenmeler bulunur . Kafa , boyun ve ayaklar siyah renkli olmakla beraber kafa ve ayaklarda sarımsı çizgiler bulunur . Türkiye'de Trakya Bölgesi , Batı ve Güneydoğu Anadolu'da yayılım gösterir .

Emydidae​

​

Benekli kaplumbağa/European pond turtle/Emys orbicularis​

​

©️ Ömer selim - bazı hakları saklıdır (CC BY-SA 4.0)
Üst kabuk siyahımsı veya kahverengimsi olup üzerinde sarımsı nokta ve küçük çizgiler bulunabilir . Alt kabuğun rengi siyahtan sarımsıya kadar değişebilir . Bacaklarda , kuyrukta ve boyunda küçük sarı benekler bulunmaktadır . Carnivore yani etçildir . Suda yaşayan canlılar diyetini oluşturur . Türkiye'de Trakya Bölgesi ve Anadolu'nun büyük bir kısmında yayılım gösterirler . Maalesef ki küresel olarak habitatları tahrip edildiği için korunma altında olan bir türdür .

Çizgili kaplumbağa diyet açıklamasında ufak bir yazım hatasını (büyük harfle cümleye başlamama) ve kurbağa yerine kaplumbağa yazma hatasını yeni fark ettim . İlk defa bu tür bir yazı hazırladığım için ufak tefek bazı hatalar olmuş kusura bakmayın . Diğer hazırlayacağım rehberlerde hatayı minimum dereceye kadar azaltmayı hedefliyorum .