Çoğu yeni hobici, taban malzemesinin yalnızca görüntü ve bitki dikimi açısından kullanıldığını düşünse de kullandığımız taban malzemelerinin önemi bunlarla sınırlı değildir. Akvaryumlarda sürekli bahsedilen bakteriyel döngünün oluşmasını sağlayan nitrifikasyon bakterileri, sanılanın aksine suda serbest hâlde hareket eden canlılar değil; yüzeylere tutunarak kolonileşen canlılardır. Bu nedenle kullandığınız taban malzemesi, bir nevi biyolojik filtrasyon görevi gören akvaryumun en önemli parçalarından biridir.
Taban Malzemelerinin Sınıflandırılması ve Kullanım Alanları:
1) İnert (Etkisiz) Kumlar: Dere kumu, bazalt kırığı, silis kum gibi hobide en çok kullanılan; ulaşımı kolay ve maliyeti düşük olan kumlardır. Bu kumlar pH, KH ve GH gibi su değerlerine etkisi olmayan ve bitkiler için besin içeriği oldukça zayıf olan kumlardır.
Genellikle low-tech akvaryumlarda tek başlarına veya alt katmanda kapsül gübre ya da substrat desteği ile kullanılırlar. Çoğu low-tech akvaryum bitkisi, düşük besin ihtiyacı ve su kolonundan besin alabilme özellikleri sayesinde bu kumlarda rahatça bakılabilir. Ancak yine de ilk kurulumda, akvaryumda yeterli besin bulunmayabileceğinden, kum altında kapsül gübre kullanmak bitkilerin adaptasyon sürecini daha sağlıklı atlatmaları için tavsiye edilir.
2) Aktif Topraklar (Soil): Bu topraklar su kimyasını doğrudan etkileyen ve kurulum sürecinde daha dikkatli davranılması gereken ürünlerdir. Aktif topraklar su ile etkileşime girerek pH’ı 6–6,5 civarına düşürüp sabitler. KH değerini ise sıfıra yakın seviyelere getirir. KH düştüğü için pH değerinin aşağı çekilmesi kolaylaşır.
Aktif topraklar besin açısından zengin tabanlardır; azot, fosfat ve potasyum gibi makro besinlerin yanı sıra mikro elementleri de bünyesinde barındırır. Bu nedenle ilk kurulumda suya yüksek miktarda amonyak (NH₃) salınımı yaparlar. Bu salınım bitkiler için faydalı olsa da dikkat edilmezse canlı ölümlerine ve alg patlamalarına neden olabilir.
Bu toprakları kullanırken, amonyak salınımının bitmesi için ortalama 25–30 gün beklemek gerekir. Bu süreçte düzenli amonyak ölçümü ve su değişimi yapılmalıdır. Benim tecrübelerime göre:
- İlk 2 hafta: 3 günde bir
-Sonraki 2 hafta: haftada 1 kez %25 su değişimi
şeklinde yaklaşık 4 haftalık bir hazırlık süreci en güvenli yöntemdir. Ancak tabiki bu süreç ve süre kesin olmamakla birlikte topraktan toprağa değişebilmekte bu yüzden en güvenli yöntem tabiki düzenli olarak amonyak ölçümleri yaparak ilerlemektir.
Aktif toprakların belirli bir ömrü vardır. Bu süre; su değerleri, bitki ve canlı yoğunluğu, sıcaklık ve su değişim sıklığı gibi birçok faktöre bağlıdır. İdeal şartlarda ortalama 18–24 ay arasıdır.
Bu toprakları kullanırken mutlaka osmoz su kullanılması önerilir. Çeşme ve paketli sularda KH oldukça yüksek olduğundan, toprak sürekli tamponlama yapar ve ömrü 4–6 aya kadar düşebilir.
3) Substrat / Bitki Toprakları: JBL Manado, Aquaclay ve Seachem Flourite gibi bitkili akvaryumlar için özel olarak üretilen bu kumlar inert kumların aksine daha zengin bir besin içeriğine ve bakteri kolonilerinin oturması için özel olarak daha gözenekli taneciklere sahiptir ancak soil’ler gibi su kimyasına doğrudan etki ederek pH ve KH’ı tamponlamazlar. Tek başlarına da kullanılabilen bu topraklar genellikle besin içeriğini daha uzun süre korumak için üzerlerinde ince bir katman inert kum olacak şekilde 2 katman halinde tercih edilir.
4) Özel Amaçlı Kumlar: Mercan Kırığı ve Kalsiyum Karbonat Katkılı Silis Kum gibi bazı kumlar bitki dikimi için değil Tanganyika ve Malawi Chiclidleri gibi sert su seven canlı akvaryumlarında suyun sertliğini arttırmak amacıyla kullanılır. Bu kumlar içerdikleri doğal mineralleri suya salarak suyun KH değerini yükseltir, yükselen KH seviyesi ile birlikte canlıların oluşturduğu organik atıkların pH’a etkisini azaltır ve suyun pH değerinin stabil ve yüksek kalmasını sağlarlar.
Walstad methodu gibi bazı özel kurulum yöntemlerinde en alt katman olarak besin içeriği yüksek ve uzun süreli olan bahçe toprağı/Torf kullanılır. Torf seçimi yaparken içeriğinde ekstra yapay gübre ve pestisit gibi böcek ilaçlarının olmamasına dikkat edilmelidir. Seçilen torf kullanılmadan önce mutlaka:
-içerisindeki odun,dal ve perlit parçaları öncelikle bir elek ya da süzgeçte elenmeli
-ardından bir kova içerisinde su ile birlikte bekletilmelidir bu şekilde kalan hafif olan perlit, odun ve diğer parçacıkları su yüzeyine çıkacak ve ayrılması kolaylaşacaktır.
-Son işlem olarak torf kullanılmadan önce içeriğindeki yapay gübre ihtimaline karşılık 3-4 kere toprağı ıslatıp ardından kurutmak faydalı olacaktır.
Elde ettiğiniz torfun akvaryuma konulduktan sonra akvaryum içinde çamurlaşmaması ve suyu bulanıklaştırmaması için üst katmana mutlaka dere kumu, bazalt, silis kum gibi bir 3-4cm kalınlığında inert kum tabakası kullanılmalıdır.
Taban Malzemesi Granül Boyutu:
İnce Granül (0,1-1 mm): Corydoras(çöpçü), japon balıkları, axolotl ve kum karıştıran chiclid türleri için ideal granül boyutudur ancak bu boyuttaki kumlar bitki köklenmesi için uygun değildir ve genellikle bitki ekimi tercih edilmez. Bunun yerine Anubias, Fern, Bucephalandra, Moss ve Su üstü bitkisi türleri gibi topraktan bağımsız bitki türleri tercih edilir.
Bu tarz ince taneli kumlarda su sirkülasyonu çok zayıf olacağı için dipte anaerobik bölgeler oluşmaması için kalın bir katman kullanılmamalı. Genellikle bu boyuta uygun olarak silis kum tercih edilir.
Orta Granül (2-3 mm): Bitki kökleri ve akvaryum için en ideal ve dengeli granül boyutudur. Köklü bitkilerin tutunabileceği kadar iri tanelidir.
Ayrıca hem dışkı ve besin kalıntılarını alt katmana geçirmeyecek kadar ince hemde anaerobik bölge oluşmaması için yeterli su sirkülasyonunu sağlayacak kadar iri tanelidir. Dere kumu, bazalt, soil ve bitki kumları bu tanecik boyutuna uygundur.
Kalın Granül (3-8 mm): Geniş yüzey alanı sayesinde bakteri kolonileri için iyi bir tutunma yüzeyidir ancak tek başlarına kullanılmamalıdırlar aksi takdirde dışkı, artık yem ve diğer organik atıklar siz fark etmeden çok kolay bir şekilde bu tanecikler arasından akvaryum tabanına inip orada birikerek bir süre sonra akvaryumunuzun su değerlerinin bozulmasına ve amonyak patlamasına sebep olabilirler. Bu yüzden bu kumları kullanacaksak en altta 1-2cm’lik ince bir katman halinde üzerinde ikinci bir inert kum ya da besin içerikli toprak katmanıyla birlikte çift katman şeklinde tercih edilmelidirler. Lav Kırığı gibi iri taneli kumlar kalın granül boyutlu kumlardır.
Taban Katmanlaması ve Önemi:
Bitkili akvaryumlarda farklı taban malzemelerinin farklı özelliklerinden en verimli şekilde faydalanmak, her katmana yeterli derecede su akışı sağlayabilmek ve bunları yaparken bu malzemelerin oluşturacağı olumsuzluklardan kaçınmak için doğru bir taban katmanlaması yapmak oldukça önemlidir. Genellikle 2 ya da 3 katman olarak katmanlama yapılır bazı akvaryumlarda kuma yükselti kazandırmak ve bakteri tutunma yüzeyini arttırmak için en altta 1-2cm’lik bir lav kırığı katmanı eklenebilir.
Katmanlama yaparken her katman arasına ince bir şeffaf sineklik ya da paslanmaz tel bir ızgara koymak hem zamanla katmanların birbirleri içine karışmaması hemde gerekli durumlarda kum değişimi yaparken katmanları birbirlerinden rahat ayırabilmek için faydalı hatta gereklidir.
3 Katmanlı Sistem (High-Tech):
Alt: Substrat (1-2 cm)
Orta: İnert Kum (max 1cm)
Üst: Soil (3-5 cm)
2 Katmanlı Sistem (High/Mid-Tech):
Alt: Substrat (1-2 cm)
Üst: Soil (3-5 cm)
2 Katmanlı Sistem (Low-Tech):
Alt: Substrat
Üst: İnert Kum
Hangi Taban Hangi Akvaryumda Kullanılır
1) Walstad Akvaryumlar:
-Alt: Torf (2-3 cm)
-Üst: İnert Kum (2-3 cm)
Walstad methodu temel olarak mekanik filtrelerin yaptığı filtrasyon görevini akvaryumdaki bitkilerin üstlendiği yoğun bitkili ve canlı yükü düşük olan kurulumlardır. Bu yoğun bitki tabakasının suyu hızlı bir şekilde filtrelemesi (amonyak gibi organik atıkları besin olarak tüketmesi) için alt katmanda bitkiyi besleyen asıl katman olan bahçe toprağı/torf kullanılmalı, üst katmanda ise bu taprağın doğrudan suya temasını kesen ve çamurlaşarak suyun bulanıklaşmasını önleyen 2-3cm kalınlığında bir inert kum katmanı kullanılmalı.
2) Low-Tech Bitkili Akvaryumlar:
-Alt: Kapsül Gübre / Substrat (1-2 cm)
-Üst: İnert Kum (3-4 cm)
-Tek Katman: Substart (3-4 cm)
Genellikle kapsül gübre desteği ile birlikte tek katman olarak inert kumların tercih edildiği giriş seviyesi akvaryumlardır. Kullanılacak bitkilerin besin ihtiyacına göre tek katman substrat/bitki toprağı ya da alt katman substrat/bitki toprağı üst katman inert kum olacak şekilde kullanılabilir. İsteğe bağlı olarak bu katmanların altına en alt katman olarak bakteri kolonilerinin tutunması için gözenek yapısı çok uygun olan lav kırığı 1-2cm’lik bir katman halinde kullanılabilir.
3) High-Tech Bitkili Akvaryumlar:
-Alt: Substrat (1-2 cm)
-Orta (opsiyonel): İnert Kum (max 1cm)
-Üst: Soil (3-5 cm)
High-Tech akvaryumlarda kullanılan bitkiler besin ihtiyacı oldukça yüksek olan türler olduğu için genellikle Soil+Substrat şeklinde çift katman tercih edilir. Alt katman substrat üst katman soil olarak tercih edilmelidir. Soil’in pH ve KH tamponlayabilmesi için mutlaka su ile temas halinde olması gereklidir ve bu yüzden her zaman en üst katman olarak tercih edilmelidir. Bazı hobiciler alttan üste doğru substrat-inert kum-soil olacak şekilde 3 katmanlı bir tabanı da tercih edebiliyorlar.
4) Karides Akvaryumları:
Çoğu canlı türü için ideal kum birbirinden farklıdır ancak asıl ilgi alanım olan karidesler için uygun olan taban malzemelerine de değinmek isterim. Tatlı su hobisinde karidesler temel olarak 3 farklı türe ayrılır ve üçününde kullanılması gereken taban malzemesi türü birbirinden farklıdır.
A) Neocardina Türleri:
-İnert Kum
çok düşük ya da yüksek pH değerlerini sevmeyen bu türler için en uygun taban malzemesi dere kumu ve bazalt gibi inert kumlardır hatta bunlara ek olarak ben dahil çoğu karides hobicisi ömrü bitmiş aktif toprak tercih eder. Bunun nedeni ömrü bitmiş olan bu topraklar artık pH ve KH seviyesini değiştiremediklerinden Neocardinalar için olumsuzluk yaratmazken aynı zamanda hem hala içeriğinde bulunan besin içeriği sayesinde bitki gelişimini olumlu etkiler hemde micro gözenekli yapısı sayesinde bakteri kolonilerinin oluşması için çok iyi bir ortam hazırlar.
B) Caridina Türleri:
-Soil
Bu türler ani pH değişimlerine karşı hassas stabil ve düşük pH/KH değerleri isteyen türlerdir. Bu nedenle bu türün akvaryumlarında osmoz su ile birlikte soil kullanımı zorunludur.
C) Sulawesi Türleri:
-Mercan Kırığı / Sulawesi Sand
Bu türler sert ve yüksek pH’lı suları tercih ederler bu nedenle tabanda mercan kırığı ya da sulawesi sand gibi KH’ı yükselten kumların kullanılması gerekir.
5) Afrika Chiclidleri (Malawi/Tanganyika):
-Mercan Kırığı / Kalsiyum Karbonatlı Silis Kum
Afrika chiclidlerinin hemen hemen hepsi sert ve yüksek pH’lı suları tercih eder. Bu nedenle zeminde tek katman mercan kırığı veya kalsiyum karbonat katkılı silis kum tercih edilmesi gereklidir.
6) Axolotl/Corydoras/Loach/Japon Balığı:
-Silis Kum
Bu canlılar için en uygun kum inert silis kumdur. Corydoras ve loachlar için hassas bıyıkları nedeni ile silis kum daha iyi olsa da karma bitkili akvaryumlarda 2-3mm granül boyutuna sahip kum veya topraklarda da bakılabilirler.
Axolotl ve japon balıkları için ise yem yeme, kum karıştırma davranışlarından ötürü olası kum yutma durumlarında sindirim problemleri yaşanmaması için silis kum tercih edilmesi çok daha güvenli bir tercihtir.
Taban Malzemelerinin Sınıflandırılması ve Kullanım Alanları:
1) İnert (Etkisiz) Kumlar: Dere kumu, bazalt kırığı, silis kum gibi hobide en çok kullanılan; ulaşımı kolay ve maliyeti düşük olan kumlardır. Bu kumlar pH, KH ve GH gibi su değerlerine etkisi olmayan ve bitkiler için besin içeriği oldukça zayıf olan kumlardır.
Genellikle low-tech akvaryumlarda tek başlarına veya alt katmanda kapsül gübre ya da substrat desteği ile kullanılırlar. Çoğu low-tech akvaryum bitkisi, düşük besin ihtiyacı ve su kolonundan besin alabilme özellikleri sayesinde bu kumlarda rahatça bakılabilir. Ancak yine de ilk kurulumda, akvaryumda yeterli besin bulunmayabileceğinden, kum altında kapsül gübre kullanmak bitkilerin adaptasyon sürecini daha sağlıklı atlatmaları için tavsiye edilir.
2) Aktif Topraklar (Soil): Bu topraklar su kimyasını doğrudan etkileyen ve kurulum sürecinde daha dikkatli davranılması gereken ürünlerdir. Aktif topraklar su ile etkileşime girerek pH’ı 6–6,5 civarına düşürüp sabitler. KH değerini ise sıfıra yakın seviyelere getirir. KH düştüğü için pH değerinin aşağı çekilmesi kolaylaşır.
Aktif topraklar besin açısından zengin tabanlardır; azot, fosfat ve potasyum gibi makro besinlerin yanı sıra mikro elementleri de bünyesinde barındırır. Bu nedenle ilk kurulumda suya yüksek miktarda amonyak (NH₃) salınımı yaparlar. Bu salınım bitkiler için faydalı olsa da dikkat edilmezse canlı ölümlerine ve alg patlamalarına neden olabilir.
Bu toprakları kullanırken, amonyak salınımının bitmesi için ortalama 25–30 gün beklemek gerekir. Bu süreçte düzenli amonyak ölçümü ve su değişimi yapılmalıdır. Benim tecrübelerime göre:
- İlk 2 hafta: 3 günde bir
-Sonraki 2 hafta: haftada 1 kez %25 su değişimi
şeklinde yaklaşık 4 haftalık bir hazırlık süreci en güvenli yöntemdir. Ancak tabiki bu süreç ve süre kesin olmamakla birlikte topraktan toprağa değişebilmekte bu yüzden en güvenli yöntem tabiki düzenli olarak amonyak ölçümleri yaparak ilerlemektir.
Aktif toprakların belirli bir ömrü vardır. Bu süre; su değerleri, bitki ve canlı yoğunluğu, sıcaklık ve su değişim sıklığı gibi birçok faktöre bağlıdır. İdeal şartlarda ortalama 18–24 ay arasıdır.
Bu toprakları kullanırken mutlaka osmoz su kullanılması önerilir. Çeşme ve paketli sularda KH oldukça yüksek olduğundan, toprak sürekli tamponlama yapar ve ömrü 4–6 aya kadar düşebilir.
3) Substrat / Bitki Toprakları: JBL Manado, Aquaclay ve Seachem Flourite gibi bitkili akvaryumlar için özel olarak üretilen bu kumlar inert kumların aksine daha zengin bir besin içeriğine ve bakteri kolonilerinin oturması için özel olarak daha gözenekli taneciklere sahiptir ancak soil’ler gibi su kimyasına doğrudan etki ederek pH ve KH’ı tamponlamazlar. Tek başlarına da kullanılabilen bu topraklar genellikle besin içeriğini daha uzun süre korumak için üzerlerinde ince bir katman inert kum olacak şekilde 2 katman halinde tercih edilir.
4) Özel Amaçlı Kumlar: Mercan Kırığı ve Kalsiyum Karbonat Katkılı Silis Kum gibi bazı kumlar bitki dikimi için değil Tanganyika ve Malawi Chiclidleri gibi sert su seven canlı akvaryumlarında suyun sertliğini arttırmak amacıyla kullanılır. Bu kumlar içerdikleri doğal mineralleri suya salarak suyun KH değerini yükseltir, yükselen KH seviyesi ile birlikte canlıların oluşturduğu organik atıkların pH’a etkisini azaltır ve suyun pH değerinin stabil ve yüksek kalmasını sağlarlar.
Walstad methodu gibi bazı özel kurulum yöntemlerinde en alt katman olarak besin içeriği yüksek ve uzun süreli olan bahçe toprağı/Torf kullanılır. Torf seçimi yaparken içeriğinde ekstra yapay gübre ve pestisit gibi böcek ilaçlarının olmamasına dikkat edilmelidir. Seçilen torf kullanılmadan önce mutlaka:
-içerisindeki odun,dal ve perlit parçaları öncelikle bir elek ya da süzgeçte elenmeli
-ardından bir kova içerisinde su ile birlikte bekletilmelidir bu şekilde kalan hafif olan perlit, odun ve diğer parçacıkları su yüzeyine çıkacak ve ayrılması kolaylaşacaktır.
-Son işlem olarak torf kullanılmadan önce içeriğindeki yapay gübre ihtimaline karşılık 3-4 kere toprağı ıslatıp ardından kurutmak faydalı olacaktır.
Elde ettiğiniz torfun akvaryuma konulduktan sonra akvaryum içinde çamurlaşmaması ve suyu bulanıklaştırmaması için üst katmana mutlaka dere kumu, bazalt, silis kum gibi bir 3-4cm kalınlığında inert kum tabakası kullanılmalıdır.
Taban Malzemesi Granül Boyutu:
İnce Granül (0,1-1 mm): Corydoras(çöpçü), japon balıkları, axolotl ve kum karıştıran chiclid türleri için ideal granül boyutudur ancak bu boyuttaki kumlar bitki köklenmesi için uygun değildir ve genellikle bitki ekimi tercih edilmez. Bunun yerine Anubias, Fern, Bucephalandra, Moss ve Su üstü bitkisi türleri gibi topraktan bağımsız bitki türleri tercih edilir.
Bu tarz ince taneli kumlarda su sirkülasyonu çok zayıf olacağı için dipte anaerobik bölgeler oluşmaması için kalın bir katman kullanılmamalı. Genellikle bu boyuta uygun olarak silis kum tercih edilir.
Orta Granül (2-3 mm): Bitki kökleri ve akvaryum için en ideal ve dengeli granül boyutudur. Köklü bitkilerin tutunabileceği kadar iri tanelidir.
Ayrıca hem dışkı ve besin kalıntılarını alt katmana geçirmeyecek kadar ince hemde anaerobik bölge oluşmaması için yeterli su sirkülasyonunu sağlayacak kadar iri tanelidir. Dere kumu, bazalt, soil ve bitki kumları bu tanecik boyutuna uygundur.
Kalın Granül (3-8 mm): Geniş yüzey alanı sayesinde bakteri kolonileri için iyi bir tutunma yüzeyidir ancak tek başlarına kullanılmamalıdırlar aksi takdirde dışkı, artık yem ve diğer organik atıklar siz fark etmeden çok kolay bir şekilde bu tanecikler arasından akvaryum tabanına inip orada birikerek bir süre sonra akvaryumunuzun su değerlerinin bozulmasına ve amonyak patlamasına sebep olabilirler. Bu yüzden bu kumları kullanacaksak en altta 1-2cm’lik ince bir katman halinde üzerinde ikinci bir inert kum ya da besin içerikli toprak katmanıyla birlikte çift katman şeklinde tercih edilmelidirler. Lav Kırığı gibi iri taneli kumlar kalın granül boyutlu kumlardır.
Taban Katmanlaması ve Önemi:
Bitkili akvaryumlarda farklı taban malzemelerinin farklı özelliklerinden en verimli şekilde faydalanmak, her katmana yeterli derecede su akışı sağlayabilmek ve bunları yaparken bu malzemelerin oluşturacağı olumsuzluklardan kaçınmak için doğru bir taban katmanlaması yapmak oldukça önemlidir. Genellikle 2 ya da 3 katman olarak katmanlama yapılır bazı akvaryumlarda kuma yükselti kazandırmak ve bakteri tutunma yüzeyini arttırmak için en altta 1-2cm’lik bir lav kırığı katmanı eklenebilir.
Katmanlama yaparken her katman arasına ince bir şeffaf sineklik ya da paslanmaz tel bir ızgara koymak hem zamanla katmanların birbirleri içine karışmaması hemde gerekli durumlarda kum değişimi yaparken katmanları birbirlerinden rahat ayırabilmek için faydalı hatta gereklidir.
3 Katmanlı Sistem (High-Tech):
Alt: Substrat (1-2 cm)
Orta: İnert Kum (max 1cm)
Üst: Soil (3-5 cm)
2 Katmanlı Sistem (High/Mid-Tech):
Alt: Substrat (1-2 cm)
Üst: Soil (3-5 cm)
2 Katmanlı Sistem (Low-Tech):
Alt: Substrat
Üst: İnert Kum
Hangi Taban Hangi Akvaryumda Kullanılır
1) Walstad Akvaryumlar:
-Alt: Torf (2-3 cm)
-Üst: İnert Kum (2-3 cm)
Walstad methodu temel olarak mekanik filtrelerin yaptığı filtrasyon görevini akvaryumdaki bitkilerin üstlendiği yoğun bitkili ve canlı yükü düşük olan kurulumlardır. Bu yoğun bitki tabakasının suyu hızlı bir şekilde filtrelemesi (amonyak gibi organik atıkları besin olarak tüketmesi) için alt katmanda bitkiyi besleyen asıl katman olan bahçe toprağı/torf kullanılmalı, üst katmanda ise bu taprağın doğrudan suya temasını kesen ve çamurlaşarak suyun bulanıklaşmasını önleyen 2-3cm kalınlığında bir inert kum katmanı kullanılmalı.
2) Low-Tech Bitkili Akvaryumlar:
-Alt: Kapsül Gübre / Substrat (1-2 cm)
-Üst: İnert Kum (3-4 cm)
-Tek Katman: Substart (3-4 cm)
Genellikle kapsül gübre desteği ile birlikte tek katman olarak inert kumların tercih edildiği giriş seviyesi akvaryumlardır. Kullanılacak bitkilerin besin ihtiyacına göre tek katman substrat/bitki toprağı ya da alt katman substrat/bitki toprağı üst katman inert kum olacak şekilde kullanılabilir. İsteğe bağlı olarak bu katmanların altına en alt katman olarak bakteri kolonilerinin tutunması için gözenek yapısı çok uygun olan lav kırığı 1-2cm’lik bir katman halinde kullanılabilir.
3) High-Tech Bitkili Akvaryumlar:
-Alt: Substrat (1-2 cm)
-Orta (opsiyonel): İnert Kum (max 1cm)
-Üst: Soil (3-5 cm)
High-Tech akvaryumlarda kullanılan bitkiler besin ihtiyacı oldukça yüksek olan türler olduğu için genellikle Soil+Substrat şeklinde çift katman tercih edilir. Alt katman substrat üst katman soil olarak tercih edilmelidir. Soil’in pH ve KH tamponlayabilmesi için mutlaka su ile temas halinde olması gereklidir ve bu yüzden her zaman en üst katman olarak tercih edilmelidir. Bazı hobiciler alttan üste doğru substrat-inert kum-soil olacak şekilde 3 katmanlı bir tabanı da tercih edebiliyorlar.
4) Karides Akvaryumları:
Çoğu canlı türü için ideal kum birbirinden farklıdır ancak asıl ilgi alanım olan karidesler için uygun olan taban malzemelerine de değinmek isterim. Tatlı su hobisinde karidesler temel olarak 3 farklı türe ayrılır ve üçününde kullanılması gereken taban malzemesi türü birbirinden farklıdır.
A) Neocardina Türleri:
-İnert Kum
çok düşük ya da yüksek pH değerlerini sevmeyen bu türler için en uygun taban malzemesi dere kumu ve bazalt gibi inert kumlardır hatta bunlara ek olarak ben dahil çoğu karides hobicisi ömrü bitmiş aktif toprak tercih eder. Bunun nedeni ömrü bitmiş olan bu topraklar artık pH ve KH seviyesini değiştiremediklerinden Neocardinalar için olumsuzluk yaratmazken aynı zamanda hem hala içeriğinde bulunan besin içeriği sayesinde bitki gelişimini olumlu etkiler hemde micro gözenekli yapısı sayesinde bakteri kolonilerinin oluşması için çok iyi bir ortam hazırlar.
B) Caridina Türleri:
-Soil
Bu türler ani pH değişimlerine karşı hassas stabil ve düşük pH/KH değerleri isteyen türlerdir. Bu nedenle bu türün akvaryumlarında osmoz su ile birlikte soil kullanımı zorunludur.
C) Sulawesi Türleri:
-Mercan Kırığı / Sulawesi Sand
Bu türler sert ve yüksek pH’lı suları tercih ederler bu nedenle tabanda mercan kırığı ya da sulawesi sand gibi KH’ı yükselten kumların kullanılması gerekir.
5) Afrika Chiclidleri (Malawi/Tanganyika):
-Mercan Kırığı / Kalsiyum Karbonatlı Silis Kum
Afrika chiclidlerinin hemen hemen hepsi sert ve yüksek pH’lı suları tercih eder. Bu nedenle zeminde tek katman mercan kırığı veya kalsiyum karbonat katkılı silis kum tercih edilmesi gereklidir.
6) Axolotl/Corydoras/Loach/Japon Balığı:
-Silis Kum
Bu canlılar için en uygun kum inert silis kumdur. Corydoras ve loachlar için hassas bıyıkları nedeni ile silis kum daha iyi olsa da karma bitkili akvaryumlarda 2-3mm granül boyutuna sahip kum veya topraklarda da bakılabilirler.
Axolotl ve japon balıkları için ise yem yeme, kum karıştırma davranışlarından ötürü olası kum yutma durumlarında sindirim problemleri yaşanmaması için silis kum tercih edilmesi çok daha güvenli bir tercihtir.
